Alleen de dialoog kan een antwoord zijn

Reactie op het artikel van Johanneke Liemburg ‘Politiek moet de burger visie bieden’ Friesch Dagblad 4 februari jl.

In deze tijden van opkomend populisme is de dialoog een krachtig hulpmiddel, betoogt Jan Hendrik Jansen. Door een dialoog, zoals die gevoerd werd op de dorpentop, leren we naar elkaar te luisten en elkaar te respecteren.

In het Fries Dagblad van 4 februari jongstleden schreef Johanneke Liemburg, burgemeester van de gemeente Littenseradiel een mooi artikel over de stand van de democratie in Nederland. Ook schreef zij over de vele experimenten die er in dat opzicht de laatste maanden worden uitgeprobeerd. Als mede initiatiefnemer van de Fries Dorpentop wil ik graag op haar stuk reageren.

Het gaat in de discussies en reacties bij deze onderwerpen, zoals een dorpentop, vaak om gelijk hebben. Het loten van deelnemers is geen succes, want de meesten komen toch niet; de deelnemers lijken toch altijd weer afkomstig te zijn uit dezelfde ‘bovenlaag’, de uitkomsten kon je vooraf al wel voorspellen en het vervolg van een G1000 – een burgertop waar burgers ideeën met elkaar bespreken en uitwisselen – blijft meestal vrij onzichtbaar.

Ik kan en wil het allemaal niet ontkennen. Een ideaal systeem bestaat er niet.

Toen wij als vrijwilligersgroep ruim anderhalf jaar geleden begonnen met het organiseren van de eerste Friese Dorpentop deden we dat niet met de doelstelling het gelijk van deze democratische werkwijze te bewijzen. Onze wens is en was vanaf 5 november 2016 in Friesland een beweging op gang brengen waarbij burgers en bedrijfsleven, en provinciale en gemeentelijke overheden leren inzien dat het samenwerken binnen de bestaande democratische verhoudingen veel beter kan en dat de dialoog hier een belangrijk hulpmiddel voor is.

De dialoog leert ons de spelregels om beter met elkaar te leren omgaan, die een basis zouden moeten zijn onder elk democratisch experiment; naar elkaar luisteren, elkaar respecteren, zoeken naar overeenkomsten en samenwerken. Ook tegen mevrouw Liemburg zou ik zeggen, hoe interessant haar artikel ook is, zoek niet alleen naar de beste methodiek, maar

leer van elk democratisch experiment en redeneer samen met ons vanuit de kracht van de dialoog.

In tijden van opkomend populisme is er maar één antwoord van de tot op heden zwijgzame meerderheid mogelijk: de dialoog, in welke experimentele vorm dan ook.

Artikel Johanneke Liemburg Friesch Dagblad 4 februari 2016:
Friesch Dagblad pagina 2: intro ‘Politiek moet de burger visie bieden’
Friesch Dagblad pagina 24: essay ‘Mensen hoeven geen inspraak, ze willen perspectief’

Reactie Jan Hendrik Jansen:

 

Het Lagerhuis verbindt?

Wini Weidenaar schreef, naar aanleiding van haar auditie bij het Lagerhuis, een blog. Ze werd geselecteerd voor de audities maar besloot uiteindelijk niet mee te doen. In haar blog beschrijft ze waarom. Daarnaast stelt ze de redactie een aantal vragen waaronder: wat is de zin van een debat programma? En hoe selecteer je deelnemers? De antwoorden vind je in het onderste artikel. Lees meer

Blog Wini: auditie Lagerhuis DWDD

Het is zaterdag 28 januari, ik ben onderweg naar Amsterdam voor audities van het Lagerhuis. Drie weken geleden ben ik gebeld of ik deel wil nemen aan dit programma dat opnieuw op de buis komt. Ik besluit met een open vizier naar de audities te gaan want ik twijfel of dit iets voor mij is.

Ruim voor tijd, zoals dat meestal gaat met de mensen die van ‘ver’ komen, meld ik mij in Podium Mozaïek aan de Bos en Lommerweg in Amsterdam. Wat onwennig stel ik mij voor aan de andere deelnemers. De diversiteit is zorgvuldig gekozen, dat is een goed begin.

Om 13:00 uur loop ik, samen met de negentien andere panelleden, naar een zaaltje waar de opstelling van het Lagerhuis is nagebootst. Matthijs van Nieuwkerk heet ons welkom en Paul Witteman neemt het stokje redelijk snel over om het debat te starten, hij is net als ‘vroeger’ de presentator. Er is weinig tijd. We hebben vijf stellingen en om 14:00 uur is de volgende groep aan de beurt. In totaal doen zestig mensen mee en moeten er twintig overblijven voor het programma dat vier weken voor de verkiezingen live uitgezonden wordt op een van de publieke zenders.

De stellingen gaan o.a. over Trump, roken in de openbare ruimte, de bijstand, een vleestax, intimidatiewet etc. Ik zal je niet vermoeien met alle voors en tegens want die zijn er uiteraard. De een spreekt zich harder uit dan de ander maar wel altijd met respect voor elkaar.

Naarmate het uur vordert krijg ik een onrustig gevoel. De nadruk in het programma ligt op de verschillen, logisch want het is een debatprogramma. Echter is dit voor mij wel een probleem want ik ben een verbinder.

Ik vind namelijk dat we in Nederland al te veel kijken naar de verschillen. Het feit dat iedereen zo ver van elkaar verwijderd is en elkaar niet begrijpt ontstaat juist uit discussie en debat. Ik besluit dan ook, nadat ik er een nacht over heb geslapen, dat ik niet deel ga nemen aan de volgende ronde.

Nog een belangrijk onderdeel van mijn overweging zijn de stellingen. Er is zo’n groot verschil tussen de issues die spelen in de grote steden en de rest van Nederland. Ik realiseer mij dat dit ook een reden kan zijn om juist wel aan te sluiten bij het debat, namelijk om mijn nuchterheid hierin te laten gelden maar daarvoor kan ik niet goed genoeg debatteren. Ik zeg pas iets als ik denk dat ik iets kan bijdragen aan een discussie en die tien minuten per onderwerp zijn zomaar voorbij met twintig mensen.

Kortom ik heb de organisatie laten weten dat ik niet deelneem aan Het Lagerhuis. De auditie is overigens wel een hele leuke ervaring en ik heb veel verschillende mensen ontmoet. Geweldig om te zien dat er zoveel verschillende Nederlanders zijn. Dit heeft echter wel mijn twijfels over ons democratisch systeem vergroot. De belangrijkste vraag die ik mij sindsdien stel is hoe kunnen er juiste beslissingen worden genomen over een land met zoveel verschillende mensen door het kleine groepje mensen in Den Haag dat ondanks dat ze hun best doen heel ver afstaan van de realiteit?

Naar aanleiding van mijn blog heb ik de redactie een aantal vragen gesteld over het waarom van het Lagerhuis. Lees hier de reactie van Carla Valentin namens de redactie van Heimwee DWDD ‘Het Lagerhuis’.

Carla Valentin van de redactie over Het Lagerhuis

  1.     Wat is de aanleiding om het Lagerhuis weer uit te zenden?

De verkiezingen komen eraan! Matthijs van Nieuwkerk had in november vorig jaar Paul Witteman in DWDD te gast en toen kwamen de verkiezingen ter sprake en Het Lagerhuis. Zo is het balletje gaan rollen. DWDD Heimwee is het nostalgisch filiaal van DWDD waarin al een aantal jaren plaats is voor het befaamde programma Hier is Adriaan van Dis. Vanaf maandag 20 februari bevat het filiaal nu ook Het Lagerhuis en gaan we vier achtereenvolgende maandagen Lagerhuis uitzendingen maken. Het oude Lagerhuis kende vroeger namelijk naast de reguliere uitzendingen ook speciale uitzendingen waarin lijsttrekkers met de panelleden in discussie gingen. Dat waren altijd bijzondere uitzendingen, want het waren de enige verkiezingsdebatten waarin lijststrekkers met de gewone man in discussie ging. We zijn dus heel blij dat we opnieuw politici bereid hebben gevonden om mee te doen. De eerste aflevering zijn Lodewijk Asscher (PvdA) en Henk Krol (50Plus) te gast.

  1.     Wat is jullie visie op Het Lagerhuis? Wat hopen jullie dat dit programma teweegbrengt?

Op dit moment is er sprake van een heel erg gepolariseerd debat. Mensen lijken niet meer naar elkaar te luisteren en gaan nauwelijks meer met elkaar in debat. Iedereen zit opgesloten in zijn eigen bubbel. Het Lagerhuispanel is een dwarsdoorsnede van de bevolking waarin de kijker zich kan herkennen. De discussies laten zien hoe verschillend mensen zijn, en welke uiteenlopende opvattingen er zijn over zorg, pensioen, veiligheid of asielzoekers. Er komen vaak persoonlijke ervaringen naar voren die problemen inzichtelijk maken en waardoor begrip kan ontstaan. Daarnaast hopen we natuurlijk ook dat het een heel leuk onderhoudend programma wordt waar iedereen graag naar kijkt!

  1.     Hoe kiezen jullie de deelnemers voor de debatten en hoe zorg je voor diversiteit?

We hebben allereerst een oproep gedaan via Social Media van DWDD. Daar hebben we heel veel reacties op gehad. Uit al deze aanmeldingen hebben we de beste geselecteerd. We hebben de achtergrond van potentiële kandidaten in kaart gebracht door te onderzoeken of mensen deelnemen aan discussiefora, ingezonden brieven schrijven of opiniestukken plaatsen in kranten of online. De meest geschikte kandidaten hebben we telefonisch benaderd. In deze voorgesprekken hebben we niet alleen gevraagd naar opvattingen van kandidaten maar ook stellingen voorgelegd om hun debatvaardigheid te testen. Daarnaast zijn we zelf op zoek gegaan naar geschikte kandidaten. Bijvoorbeeld om te zorgen dat alle regio’s in het panel vertegenwoordigd zijn en niet alleen panelleden uit de randstad. Want over onderwerpen wordt soms heel verschillend gedacht. Zaken die in de randstad leven, leven niet in de regio of andersom. Het meest indringende voorbeeld is Groningen. Het heeft lang geduurd voordat politiek Den Haag, maar ook de rest van het land, werkelijk oog kreeg voor de ernstige problematiek door de gaswinning. Maar het geldt ook voor algemene onderwerpen zoals werkgelegenheid, criminaliteit of de leefbaarheid in steden en dorpen.

  1.     Wat levert het voeren van een debat op?

We zouden veel meer met elkaar in gesprek moeten gaan in plaats van ons in ons eigen gelijk op te sluiten. Social Media wordt bijna uitsluitend gebruikt om te zenden. Daar is nauwelijks sprake van dialoog. Sterker, deelnemers spelen hier erg op de man en beledigingen en zelfs bedreigingen zijn geen uitzondering. Uit onze voorgesprekken bleek dat veel mensen die verharding beu zijn en graag met elkaar in debat wil. Een fair debat is een middel om met elkaar in contact te komen en argumenten uit te wisselen. Zo krijg je meer inzicht in elkaars opvattingen. In het meest gunstige geval levert het meer begrip op.

  1. Op welke manier zien jullie verbinding en wederzijds begrip ontstaan bij de deelnemers? Is dat ook zichtbaar bij publiek of via de mensen thuis voor de televisie?

In ons panel zitten twintig debaters met totaal verschillende achtergronden. In het panel zitten oude en jonge debaters met hoge en lage opleidingen en uiteenlopende politieke- en geloofsovertuigingen. In de testrondes waren de debatten soms heftig, maar er viel vaak ook veel te lachen. Humor is een prachtig middel om verschillen te overbruggen en gevoelige onderwerpen bespreekbaar te maken. Onze ervaring met het oude Lagerhuis is dat na afloop debaters altijd weer met elkaar door één deur konden; zelfs als zij in de debatten met elkaar verbaal in de clinch lagen. Er zijn in de afgelopen jaren zelfs hechte vriendschappen ontstaan die politieke overtuiging of achtergrond ontsteeg. Een prachtig voorbeeld van verbinding was te zien in een van onze testronden. Tijdens een debat over roken gingen twee panelleden enorm fel tegen elkaar in, maar hun discussie eindigde heel verrassend. Een van hen zei: ’Toch hou ik van je, en hij stapte vervolgens naar voren om haar een hartverwarmende hug te geven. Zo’n spontane actie is goud waard, want het maakt verbinding letterlijk zichtbaar. Het zou geweldig zijn als dit ook in de uitzending gebeurt.

  1.  Is het Lagerhuis anders zo kort voor de verkiezingen? En zo ja, waarom en hoe is het anders?

Ja, het is zeker anders dan de reguliere uitzendingen van oude Het Lagerhuis. In tegenstelling tot vroeger is er geen jury en geen column. Het zijn speciale DWDD Heimwee ‘Het Lagerhuis’ uitzendingen omdat we in iedere aflevering twee lijsttrekkers uitnodigen. Zij nemen plaats tussen de panelleden en discussiëren mee met de onderwerpen. Ook brengen zij zelf een stelling in die ze vervolgens verdedigen. En er is een één op één debat tussen twee lijsttrekkers die uiteindelijk uitmondt in een groepsdiscussie. Maar vertrouwde elementen zijn er ook: de groene bankjes, de aftelklok en niet te vergeten Paul Witteman die de discussies in goede banen leidt.

DWDD Heimwee: Het Lagerhuis is op 20, 27 februari, 6 en 13 maart te zien in DWDD bij VARA op NPO1.

Lees ook de blog van Wini Weidenaar over haar auditie bij het Lagerhuis!

Accepteer dat anderen anders denken en dat je soms je zin niet krijgt!

10 januari heeft president Obama zijn afscheidstoespraak gehouden. Na een roerige verkiezing heeft hij zijn stoel overgedragen aan Donald Trump. In zijn speech heeft hij een aantal rake dingen gezegd die ook voor ons gelden.

Lees meer

Friese Dorpentop is start van beweging richting nieuwe democratie

In Fryslân vindt op 5 november in het WTC Expo de eerste provinciebrede burgertop plaats, over de toekomst van het Friese platteland. Deze Friese dorpentop wordt georganiseerd voor alle inwoners van Fryslân van 18 jaar en ouder, uitgezonderd inwoners van de vier grote plaatsen Leeuwarden, Drachten, Heerenveen en Sneek. Om deelnemers te werven zijn eind september 10-duizend brieven gestuurd aan mensen die zijn ingeloot om deel te nemen. Daarnaast zijn vertegenwoordigers van bedrijfsleven en overheid uitgenodigd, zodat de uitkomst van de Friese Dorpentop een breed gedragen beeld oplevert van hoe leefbaarheid in Fryslân er in de toekomst uit zou moeten zien.

Het is hoog tijd dat er iets verandert in onze democratie. De wereld verandert steeds sneller, maar ons democratische systeem is de afgelopen honderd jaar nagenoeg hetzelfde gebleven. We kunnen via de social media elke dag onze stem laten horen, maar we mogen maar eens in de vier jaar onze stem uitbrengen. Er ontstaat afstand, verwijdering en wantrouwen van burgers richting politiek: “Ze luisteren toch niet naar ons.” Er zijn steeds meer geluiden in de politiek dat zij het zelf ook graag anders willen. Maar hoe?

Op diverse plaatsen in Nederland wordt op verschillende manieren geëxperimenteerd om antwoorden te vinden op die vraag. We noemen dat Nieuwe Democratie. Bewoners nemen zelf verantwoordelijkheid voor de publieke zaak, en politici leren beter luisteren naar geluiden uit de samenleving. Ook buiten verkiezingstijd.

Een middel om nieuwe democratie mee vorm te geven, is een burgertop. Dat is een evenement waarbij een grote groep mensen op één dag bijeen komt om hun mening te geven en met elkaar in gesprek gaan over hun eigen gemeenschap. Zij bepalen aan het einde van de dag ook wat er met de uitkomsten gebeurt. Dit concept is ontwikkeld in België toen het na de verkiezingen anderhalf jaar duurde om een regering te vormen. De Belgen besloten toen het heft in eigen hand te nemen en met 1000 gelote deelnemers zelf de thema’s te benoemen die voor de Belgische toekomst belangrijk waren. Deze innovatieve invulling van democratie is sindsdien op diverse plaatsen in Nederland herhaald zoals Uden, Amersfoort en Groningen.

De Friese Dorpentop levert een aantal onderwerpen, beelden en ideeën over het Friese platteland. Maar het is ook de start van een beweging, een nieuwe relatie tussen burgers en overheid, op weg naar een nieuwe democratie vanuit positiviteit en (meer) gelijkwaardigheid. Dit betekent niet dat burgers en overheid het altijd eens zijn maar wel dat ze elkaar respecteren en naar elkaar luisteren. Bij nieuwe beslissingen is er sprake van wederkerigheid. Burgers, ondernemers, maatschappelijke organisaties, politici en overheid trekken als partners met elkaar op bij initiatieven, elk vanuit hun eigen rol en verantwoordelijkheid. Want de partners zijn wel gelijkwaardig, maar niet gelijk. Na de Friese dorpentop werken zij samen, elk vanuit hun eigen rol, verder aan het realiseren van de ideeën voor het Friese platteland.

De opbrengst van de Friese Dorpentop vormt waardevolle input voor beleid, projecten en programma’s van de overheden en diverse maatschappelijke organisaties. Daardoor ontstaat synergie tussen de agenda’s en beleidsdoelen waardoor ze elkaar versterken in het realiseren daarvan. En, nog belangrijker, ze zijn daadwerkelijk afgestemd op wat burgers willen en nodig hebben.

De burgers die zijn ingeloot om deel te nemen aan de Friese Burgertop, zijn nu aan zet om zich aan te melden en op 5 november met 999 andere Friezen aan de start te staan van een nieuwe democratie in Fryslân.

Hilda Feenstra